Alak s.96/14

Muhterem Müslümanlar!

Yüce Rabbimiz insanı ve kâinatı en mükemmel bir şekilde yaratmıştır. Güneş, ay ve yıldızlar kendi yörüngelerinde hareket ederken; yeryüzündekiler de kendilerine verilen rolleri oynuyorlar. Havada uçan kuşlar, yerde yürüyen canlılar, ormandaki ağaçlar, bahçedeki meyveler, sebzeler, çiçekler, böcekler… Hepsi büyük bir edep, hayâ ve teslimiyet içersinde vazifelerini yapıyorlar. Kendisine akıl nimeti gibi bir cevher verilen insanoğlundan ise"O, Allah'ın kendisini gördüğünü bilmez mi?"(1)buyruğu hatırlatılarak bütün yaratılmışlardan daha üstün bir şekilde Rabbine ibadet ve itaat etmesi isteniyor. Böyle bir yaşantı da ancak dünyada edep ve hayâ, ibret ve ihlâsla yaşayarak mümkün olabilir.

Sevgili Mü’minler!

 Sözlükte: “utanma, çekinme, tövbe, vazgeçme”gibi anlamlara gelen hayâ, bir ahlak kavramı olarak, kurallara aykırı davranmaktan kaçınma duygusudur.”(2) Hayâ, çok asil bir duruştur. Bu sebepledir ki, Müslüman Allah’a duyduğu saygı nedeniyle kötü işlerden kaçınır. Hayâ insanın manevî süsü, Allah'ın insanda görmek istediği en güzel haldir. Hayâ, kul olduğunu anlayıp Yüce Mevlâ’ya yönelmektir.

 İslam Dini, Hz. Peygamberimizin (s.a.v.) şahsında edebi ve hayâyı somut hale getirmiştir. Giyim kuşamdan, söz ve davranışlarımıza kadar her konuda nasıl davranacağımızı bize bildiren Yüce Allah, insanın edep ve hayâ sahibi olmasını istemiş, hayâsızlığı ise yasaklamıştır. Kur’an’ı Kerim’de de:“Muhakkak ki Allah, adaleti, iyiliği, akrabaya yardım etmeyi emreder, hayâsızlığı, çirkin işleri, fenalık ve azgınlığı da yasaklar. O, düşünüp tutasınız diye size öğüt veriyor.”.(3), “İman edenler arasında kötülüğün, hayâsızlığın yayılmasını isteyenler ve sevenler için dünyada da ahirette de elim bir azap vardır.”(4) buyurmuştur

Değerli Mü’minler!     
İslam Dini, her şeyden evvel, kulu Allah’a karşı sorumlu kılar. Bu ise, her varlık ve şahıstan evvel Allah’tan hayâ etmeyi gerektirir. Kimsenin olmadığı bir zaman ve zeminde bile müslümanın günaha meyletmemesi bunun bir göstergesidir. Allah’a karşı sorumluluk ve hayâ bilinci içinde olan bir mümin, artık herkese aynı duyarlılık içinde davranacaktır. Müslüman hayâsıyla; eli, dili, gözü, kulağı ve tüm uzuvları üzerinde hâkimiyet kuracaktır..

Sevgili peygamberimiz de hadisi şeriflerinde: “Hayâ bütünüyle hayırdır” (5) "Edebsizlik ve çirkin söz girdiği şeyi çirkinleştirir. Hayâ ise girdiği şeyi güzelleştirir." (6) “Dört haslet peygamberlerin sünnetindendir: Hayâlı olmak, güzel koku sürünmek, misvak kullanmak ve evlenmek” (7)“ Hayâ imandandır” (8) “Her dinin bir ahlaki vardır; İslam’ın ahlaki da hayâdır.” (9) Buyurmak suretiyle hayânın Müslümanların en belirleyici ahlaki nitelikleri arasında bulunması gerektiğini ifade etmiştir. Kendisi, evinde edebiyle oturan bir genç kızdan daha hayâlı olan Peygamberimiz (a.s ) aynı fazilete sahip olmasından dolayı Hz. Osman’a özel bir değer vermiştir.(10)

Muhterem Müslümanlar!
Edep ve hayâ, temelde kulun Allah’a ve diğer kullara karşı, koruması gereken sınırları ve göstermesi gereken nezâketi ifade eder. Kur'an-ı Kerîm Herhangi bir erkeğin kadına, herhangi bir kadının da erkeğe rastgele ve şehvetle bakışını caiz görmemiş, bu çerçevede kadın ve erkeği, günaha ve fuhşiyâta teşvik edici her türlü davranıştan menetmiştir. Yüce Allah: “Mü’min erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar, ırzlarını korusunlar. Bu davranış onlar için daha nezihtir. Şüphe yok ki, Allah onların yaptıklarından hakkıyla haberdardır.”(11)buyurmaktadır.

Toplumun temiz ve zarif nesiller yetiştirmesi öncelikle bu değerlere saygı duymakla mümkündür. Edep ve hayâ bizim kültür ve düşüncemizin önemli kavramlarından biridir. Atalarımız, bu kavramı ahlaki anlayışlarının mihenk taşlarından biri kılmışlar. Evinin, iş yerinin ve kalbinin en başköşesine ufukları aydınlatan bir bakışla “edep ya hû” ifadesini asan ecdadımıza layık olmalıyız ki mutlu ve mesut olabilelim, birbirimize güvenebilelim, sevelim, sevilelim, dünya kimseye kalmaz!

Hutbemi, gönül bahçesinin bahçıvanlarından hz.Mevlana’nın sözüyle bitirmek istiyorum;

“Edep bir tac imiş Nur-u Hüda’dan
Giy ol tacı, emin ol her beladan...”

Kaynakça:

1.)Alak s..14

2.)DİB. Dini Kavramlar sözlüğü md.h,s.246

3.)Nahl s.90

4.)Nur s.19

5.) Müslim, İman, 61

6.) Tirmizi, Bir, 47

7.) Tirmizi, Nikah, 1

8.) Buhari, İman, 16, Edep, 77

9.) İbn-i Mace, Zühd, 17

10.) DİB. Dini Kavramlar sözlüğü Sayfa 246

11.)Nur s.30

Hazırlayan: YAKUP KARADAVUT

RAMAZAN DEDE CAMİİ İMAM HATİBİ/GEREDE